Bevrijdingsfestival Groningen

5 mei 2015, Stadspark Groningen Vfonds

Groningen in oorlogstijd

De Grote Markt, verwoest Scholtenhuis 1945 (Bron: Groninger Archieven)
De Grote Markt, verwoest Scholtenhuis 1945 (Bron: Groninger Archieven)

Sinds 1987 organiseert het Nationaal Comité de viering van de Bevrijding op 5 mei. Het is moeilijk voor te stellen dat het nog maar 72 jaar geleden is dat Nederland werd bezet door de Duitsers. Hieronder in een notendop hoe Groningen er uitzag in oorlogstijd. 

Inval en bezetting
Op 10 mei 1940 vielen de Duitsers Nederland binnen bij Nieuweschans. De stad Groningen werd al op de eerste oorlogsdag bezet. De dag daarop hadden de Duitsers de hele provincie, met een inwoneraantal van 424.000, in hun bezit.

Met de bezetting verdween de vrijheid van meningsuiting voor de Groningers. Er vond censuur plaats en alle politieke partijen, radioprogramma’s, kranten en tijdschriften en kunstuitingen moesten nationaal-socialistisch worden. Verder veranderde er in het begin van de bezetting nog weinig. Nederlandse bestuurders bleven in functie, zelfs als zij anti-Duits waren. Pas na anderhalf jaar begonnen de Duitsers bestuurders die het niet met hen eens waren te vervangen. Eind 1941 werden ook de gemeenteraden naar huis gestuurd.

Hoe langer de oorlog duurde, hoe meer geweld de bezetters gebruikten. Dit bleek bijvoorbeeld bij de april/mei-stakingen van 1943, een landelijk protest tegen de toenemende onderdrukking. De stakingen werd met behulp van standrechtelijke executies bruut de kop ingedrukt. Na deze stakingen verharde de houding van de Duitse bezetters en traden ze steeds meedogenlozer op.

Het Scholtenhuis
Aan de Grote markt was het hoofdkwartier van de Sicherheitsdiens en de Sicherheitspolizei. Dit gebouw stond op de plek waar het sociëteitsgebouw van het Groninger studentencorps Vindicat atque Polit zich bevindt. Onder leiding van onder andere de gevreesde SD’er Robert Lehnhoff werden er honderden verzetsstrijders gevangengenomen, verhoord en gemarteld. De meeste stadjers wisten dat en waren dan ook bang voor deze plek. (op deze site kun je een tour maken door het Scholtenhuis)

Parade Duitse Wehrmacht voor Scholtenhuis, 1942 (Bron: Groninger Archieven)
Parade Duitse Wehrmacht voor Scholtenhuis, 1942 (Bron: Groninger Archieven)

Joden in Groningen
Het schrikbewind van de nazi’s in het Scholtenhuis had grote invloed op de Groningse Joden.
In de jaren dertig was de Folkingestraat de joodse winkelstraat en middelpunt van hun religieuze en sociale leven. De komst van de Duitsers maakte hier echter een bruut eind aan. Vanaf eind 1942 werden de Joodse gemeenschappen in stad en ommeland massaal naar kamp Westerbork in Drenthe gebracht. Uit dat kamp vertrok iedere dinsdag een trein naar de vernietigingskampen in Duitsland en Polen. In totaal werden uit stad en provincie Groningen tussen 4000 en 5000 joden weggevoerd. Het grootste deel van hen woonde in de stad. In de Folkingestraat bevindt zich een vijftal kunstwerken die herinneren aan het oorspronkelijke karakter van de straat. Deze werden aangebracht in de loop van 1997, na het voltooien van de renovatie die begon in 1994. 

Geen tulpenbollen als avondeten
Door de gunstige ligging hebben de Groningers, in vergelijking met westerlingen, tijdens de oorlog geen erge honger geleden. Het platteland met de akkerbouw en veeteelt leverde genoeg voedsel op. Wel werd het, naarmate de oorlog vorderde, steeds lastiger om aan de benodigde producten te komen. In het begin kreeg je voor een voedselbon nog genoeg, later werden de hoeveelheden te weinig om normaal van te kunnen leven. Stadjers hadden het moeilijker om aan eten te komen dan de plattelanders. In het laatste jaar van de oorlog, waarin ook de hongerwinter viel, trokken veel mensen uit de stad de ommelanden in en kochten daar aardappels, vlees, groente en zuivel.

Bevrijding
Van 15 tot 18 april vocht de gehele tweede Canadese infanteriedivisie tegen Duitsers en Nederlandse en Belgische SS’ers. Deze strijd zorgde ervoor dat Groningen werd bevrijd van de Duitsers, maar heeft ook gevolgen gehad voor de stad. Er werden in totaal ongeveer 270 gebouwen verwoest of beschadigd. De grootste schade in de stad werd toegebracht aan de noord- en oostwand van de Grote markt. Bekijk hieronder unieke beelden van de bevrijding.

Bevrijding Groningen 1945

Op het Bevrijdingsfestival wordt op een luchtige manier stilgestaan bij de vrijheid waar wij sinds 1945 weer van genieten, zoals Diederik van der Meide ons eerder vertelde . Bezoek daarom ook eens het Plein van de Vrijheid, waar onze partners Amnesty International, Stichting Vluchteling, het Rode Kruis en IKV Pax Christi aandacht besteden aan het feit dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. Bezoekers kunnen een bijdrage leveren door deel te nemen aan een parcours met activiteiten op het Plein van de Vrijheid. We zien je graag op 5 mei! 

Annedore van Zalen

Bronnen:

• Ongewone tijden. Groningen en de Groningers in de Tweede Wereldoorlog - door drs. A.C. Bakker
• Toen verduistering verplicht was! Groningen in de oorlog - door E. van Wees
• Beeld: Groninger Archieven
 

Reacties (0)

Reageer

Reactie toevoegen