Bevrijdingsfestival Groningen

5 mei 2015, Stadspark Groningen Vfonds

Open Joodse Huizen/Huizen van verzet

H.W. Mesdagstraat 13
H.W. Mesdagstraat 13

Vóór vijf mei zijn er verschillende activiteiten georganiseerd waarbij vier mei een dag is om te herinneren en te herdenken. In Groningen is dit jaar op vier mei het project Open Joodse Huizen/Huizen van verzet georganiseerd. Op verschillende verzetsadressen en (voormalig) Joodse woonhuizen in de binnenstad vinden kleinschalige bijeenkomsten plaats waarbij diverse sprekers als nabestaanden, maar ook historici en leden van de onderzoeksgroep Stolpersteine op locatie vertellen over het verleden van deze panden.  

H.W. Mesdagstraat 13
Iets voor het middaguur stal ik mijn fiets in de H.W. Mesdagstraat. Hoewel de Joodse gemeenschap zich in Groningen vooral concentreerde in en rondom de Folkingestraat, Nieuwstad en het Zuiderdiep blijkt uit onderzoek dat in de Schilderswijk ook veel Joodse gezinnen hebben gewoond. Een medewerkster van de Stichting Stolpersteine vertelt over de familie Meijer Levie en Fürst. Begin jaren veertig bewoonden zij met vier gezinnen deze etage en het souterrain van dit woonhuis. Allen zijn tijdens een grootschalige razzia in oktober ’42 van Groningen naar Westerbork gedeporteerd. Geen van hen, waaronder de drie maanden oude Friedel Levie, heeft de Jodenvervolging overleefd.

Stationsplein
Stationsplein

Stationsplein
Van de H.W. Mesdagstraat snel ik naar het centraal station waar historicus Stefan van der Poel vertelt over de treindeportaties vanuit Groningen. Hij legt uit dat voor de oorlog de Joodse gemeenschap in Groningen qua omvang op drie steden na de grootste was van Nederland. Het eerste transport vond plaats in juli 1942 en is destijds niet onopgemerkt gebleven. Na een medische keuring werden uitsluitend mannen op transport gezet en richting diverse werkkampen gestuurd. Dit tegen groot ongenoegen van vele niet-Joodse Stadjers. Om hun onvrede te uiten trokken zij massaal naar het station en braken er verschillende rellen en opstoten uit. De politie ging de menigte met gummi knuppels en sabels te lijf om hen tot rust te manen en op afstand te houden. De volgende transporten werden hierna meteen anders georganiseerd. De Joden werden ‘s avonds of in het holst van de nacht uit hun huis gehaald en in de vroege ochtend op de trein gezet. De wegen van en naar het station werden daarbij volledig afgesloten om ongewenste bemoeienissen te voorkomen. In een periode van zeven maanden is vrijwel de gehele Joodse gemeenschap van Groningen per trein gedeporteerd, waarvan 78% in kampen is omgekomen.

Siet Tammens
Iets voor drieën fiets ik naar de Turfsingel. Hier bevindt zich een verzetslocatie welke in 1944 op dramatische wijze is verraden. Helaas blijkt bij aankomst dat door de beperkte ruimte het pand al helemaal vol is. Dan maar snel door naar de Oude Ebbingestraat 54. Wederom een dichte deur. Iemand merkt op dat dit duidelijk een studentenhuis is maar besluit evengoed toch aan te bellen. Met een groepje lopen we de lage, donkere en bovenal uitgewoonde trap op. We komen aan in de gezamenlijke woonkamer van het huis waar de uitgedroogde theezakjes nog aan het plafond bungelen. Waar zijn we in hemelsnaam beland?! Historica Bette Jongejan legt uit dat dit pand tijdens de oorlog het woonhuis was van verzetsvrouw Siet Tammens. Als enige vrouw besliste zij samen met vier andere verzetsstrijders over liquidaties van prominente SD’ers. De in 2014 overleden Siet zegt in een getoonde documentaire uit 2011 (Ze is dan 97!) dat dit moest gebeuren: ‘Als je wordt aangevallen, dan moet je je verdedigen, zo is het nu eenmaal.’ Ze lag dan ook niet wakker van de liquidaties: ‘De SD stond voor niks. Ik deed het niet uit haat, maar om hoe ze gevaarlijk zij voor ons waren. Om wat er anders hier met ons zou kunnen gebeuren.’ (…) En ik denk dat ik het weer zou doen.’

Tekst: Marieke Pentinga
Foto's: Anke Jongste

Reacties (0)

Reageer

Reactie toevoegen