Dit jaar is alweer de 7e editie van Open Joodse Huizen – Huizen van Verzet in Groningen. Vertellers en bezoekers spreken op 4 mei samen over het joodse leven voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Ook verhalen over verzet en bevrijding komen aan bod. Dit wordt georganiseerd door de Stichting Folkingestraat Synagoge in samenwerking met lokale partners, met ondersteuning van het Joods Cultureel Kwartier in Amsterdam.

Bijzonder om op deze manier door je eigen stad te gaan. Lees hier meer over Open Joodse Huizen en de huizen in andere steden.

1. Folkingedwarsstraat 16
Jeugdsjoel
10.30 – 16.00 uur
Op deze locatie kunt u de hele dag terecht voor informatie en flyers. Het is tevens het startpunt voor de rondleiding door de Folkingestraat. In de rondleiding wordt door geschiedenisstudenten Luc Parree en Wessel de Boer, aandacht besteed aan het Joodse leven en de kunstwerken in deze straat. Start rondleiding: 11.00, 12.00, 14.00 en 15.00 uur. Hier is ook een speciale kinderroute door de Folkingestraat verkrijgbaar.

11.00 uur
Documentairemaker Marion Huisinga dook in de geschiedenis van haar joodse familie. Overgrootvader Kornelis Rozema, had op de hoek van het Zuiderdiep en de Folkingestraat een meubelwinkel. Ze ging op zoek naar haar familie, legde hun getuigenverklaringen vast en kwam verhalen op het spoor van de kleine Bernard Cohen, het broertje van haar moeder’s jeugdvriendinnetje. Bernard moest alleen onderduiken.

12.00 en 14.00 uur
Het hele gezin van de joodse onderwijzer Simon van Hasselt is uit Groningen gedeporteerd en vermoord ‘in de omgeving van Oświęcim’. Het nieuwe boek Het lot van twee dochters van Ron van Hasselt gaat onder andere over de twee dochters van de familie Van Hasselt. De schrijver vertelt over de bevrijding van Auschwitz die voor velen geen bevrijding kon zijn.

13.00
Herman F. de Vries spreekt over zijn betovergrootmoeder Hendriëtte Cohen en haar familie, een familie van rabbijnen en vleeshouwers. Anekdotes uit deze familie zijn gebundeld in het boek Levie leeft uit 2018. Levie de Vries was de man van de kleindochter van Hendriëtte. Hij werd gedeporteerd vanuit Westerbork, onduidelijk blijft waar hij vermoord is. De sjoa werkt tot op de dag van vandaag door in de volgende generaties. Het verhaal dat De Vries op 4 mei vertelt, is gericht op hoop, liefde en leven.

2. Schoolholm 26
Voormalig joods bejaardenhuis Beth Zekenim
12.00 en 13.00 uur
Hier vertelt Marcel Wichgers, educatiemedewerker van Synagoge Groningen, over de geschiedenis van het bejaardenthuis voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Ook geeft hij uitleg over de relatie van het bejaardentehuis met de naastgelegen Jeugdsjoel.

3. Folkingestraat 61
11.00 en 13.00 uur
In dit huis is Julia Culp (1880-1970), de wereldberoemde joodse zangeres, bijgenaamd ‘de Hollandse nachtegaal’ geboren. Zij maakte in 1901 haar internationale debuut in Berlijn. Tussen 1905 en 1919 gaf zij honderden concerten in Europa en Noord-Amerika en dankzij haar grammofoonplaten werd ze tot in Japan beluisterd. Stadshistoricus Beno Hofman schreef een biografie over Julia Culp en vertelt over haar in haar geboortehuis.

4. Nieuwstad 28
Rabbinaatshuis bij de Folkingestraat Synagoge
13.00 en 15.00 uur
In de Tweede Wereldoorlog woonde Binne Roorda met zijn vijf kinderen en een huishoudster in de bovenwoning aan de Ernst Casimirlaan 4a. Daar verstopten zij acht joodse onderduikers, de familie van Dam-Philips. Kleindochter Ytje Stevens vertelt over haar onderzoek: hoe leefden de families samen, hoe liep het af en wat waren de drijfveren van haar grootvader Roorda waren om deze joodse familie te redden?

5. Kleine Pelsterstraat 9
14.00 en 15.00 uur
Deddo Houwen, oud-voorzitter van de Stichting Oorlogs- en Verzetscentrum Groningen (OVCG), vertelt over zijn vader, verzetsman Bob Houwen. Houwen was betrokken bij de grote overval op drukkerij Hoitsemain mei 1944 en hielp onderduikers. Houwen werd later dat jaar in de Pelsterstraat door de Sichterheitsdienst opgepakt. Hij wist te ontsnappen dankzij een list, waarbij zijn vrienden verkleed waren in politie-uniform.

6. Pelsterstraat 51
14.00 en 15.00 uur
Jacob Ferdinand Sypke Domela Nieuwenhuis Nyegaard was onderdeel van de Ordedienst en voorzag een aantal joodse onderduikers van een schuilplaats. Op 25 september werd hij thuis, bij een tweede arrestatiepoging, neergeschoten. Reinder Klinkhamer, student aan de Rijksuniversiteit Groningen, schetst het leven van Jacob en zijn rol in het verzet.

7. Steentilstraat 6
15.00 uur
Herman F. de Vries spreekt over zijn betovergrootmoeder Hendriëtte Cohen en haar familie, een familie van rabbijnen en vleeshouwers. Anekdotes uit deze familie zijn gebundeld in hetboek Levie leeft uit 2018. Levie de Vries was de man van de kleindochter van Hendriëtte. Hij werd  gedeporteerd vanuit Westerbork, onduidelijk blijft waar hij vermoord is. De sjoa werkt tot op de dag van vandaag door in de volgende generaties. Het verhaal dat De Vries op 4 mei vertelt, is gericht op hoop, liefde en leven.

8. Turfsingel 51
11.00, 12.00 en 14.00 uur
Tijdens de oorlog stelde mevrouw Kroon, de vroegere bewoonster van dit pand, haar huis ter beschikking voor vergaderingen van de Groningse verzetsmensen. Door een krant in het raam te zetten maakte zij duidelijk dat de kust veilig was. Dit ging goed tot 27 juli 1944. Als gevolg van het verraad van dit pand werden 17 personen gearresteerd, waarvan vijf de oorlog niet overleefden. Huidig bewoonster, Lily de Planque, vertelt het verhaal van verzet en verraad op dit adres.

9. Grote Markt 54-55
Boekhandel Van der Velde
13.00 en 14.00 uur
Historicus Stefan van der Poel vertelt het verhaal van Wiemer Emmelkamp (1916-2014). Emmelkamp was verbonden aan het illegale blad De Vonk en maakte tevens deel uit van verzetsgroep De Groot. Tweemaal is hij gearresteerd en overgebracht naar het hoofdkwartier voor de regionale afdeling van de Sicherheitsdienst en de Sicherheitspolizeiin het Scholtenhuis. Na een verblijf in onder andere kamp Amersfoort is Emmelkamp in het kamp Bernau door de geallieerden bevrijd.

10. Grote Markt 29
VVV Grote Markt
11.00 en 12.00 uur
Op dit adres vertelt geschiedenisstudent Ruben Zeeman over Jan Derk Domela Nieuwenhuis Nyegaard (1870-1955) en de steun die hij in het Scholtenhuis verleende aan verschillende medegevangenen. De man heeft op zijn eigen manier weerstand geboden aan de Duitse bezetting en hun wreedheden. Het verhaal van Nieuwenhuis Nyegaard is uitgezocht door Theunis Holthuis en Jan Bant. N.B. Deze locatie is niet rolstoeltoegankelijk.

11. Brugstraat 27
Café De Sigaar
11.00 en 12.00 uur
In de oorlog bevond zich in dit pand de optiekzaak van de familie Van der Munnik. Het gezin woonde boven de winkel; na sluitingstijd stond de deur open voor vergaderingen van het verzet. Dochters Van der Munnik waren beiden actief als koerierster. Uiteindelijk is de hele familie opgepakt en in verschillende kampen terecht gekomen. Daniëlle Scheweer, vrijwilligster bij het Oorlogs- en Verzetscentrum Groningen (OVCG) vertelt over de familie Van der Munnik.

12. Broerstraat 4
UB Binnenstad – Jantina Tammeszaal, 4e verdieping
13.00 en 15.00 uur
Anda Kerkhoven (1919-1945) was een uitgesproken pacifiste. Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog sloot ze zich aan als koerierster bij de Groningse verzetsgroep De Groot. In 1944 werd Kerkhoven verraden en opgesloten in het Scholtenhuis waar ze werd gemarteld. Toch bleef ze medewerking weigeren. Kerkhoven werd in maart 1945 in Glimmen geëxecuteerd. Anja Reenders van stichting De Verhalen van Groningen vertelt Anda’s verhaal. Kom ruim op tijd i.v.m. toegang tot UB Binnenstad.

13. Butjesstraat 8
Katholieke Basisschool (KBS) St. Michaël
14.00 en 15.00 uur
Privédocente Siet Gravendaal-Tammens speelde een belangrijke rol in het Groningse verzet. Niet alleen fungeerde haar huis vanaf 1943 als vergaderplaats van de Groninger Top, ook had zij een belangrijk aandeel in de beslissingen over gewapende acties en liquidaties. Jan van Dijk zal het verhaal van deze Groningse vrouw vertellen.

14. Prinsenstraat 11b
11.00 en 12.00 uur
Net als nu zaten veel kinderen vanuit de Ommelanden op school in Groningen Stad. Dat gold ook voor de joodse Winsummer Israel‘Isy’ de Vries (1926-1943) die naar de ULO aan de Violenstraat ging. Vanaf september 1941 werden joodse leerlingen verplicht om naar joodse scholen te gaan. In 1942 trok de joodse ULO in bij de lagere joodse school aan de Prinsenstraat, vanwege het kleine aantal joodse leerlingen dat nog in de stad woonde. Historicus Romke Visser woont nu in het huis van Isy en vertelt over Isy’s tijd.
 
15. Herestraat 100
Jimmy’s Groningen
14.00 uur
Documentairemaker Marion Huisinga dook in de geschiedenis van haar joodse familie. Overgrootvader Kornelis Rozema had op de hoek van het Zuiderdiep en de Folkingestraat een meubelwinkel. Samen met schrijfster Rosita Steenbeek legden zij herinneringen en familieverhalen vast. Marion vertelt hier het verhaal van haar opa Jan Rozema. Hij wist te ontsnappen uit kamp Haltern in Duitsland.

16. Parklaan 8
11.00 en 14.00 uur
Vanaf oktober 1944 stond op dit adres een geheime zender. Op 11 november 1944 viel de Sicherheitsdiensthet huis binnen, waarbij de hoofdbewoner Nicolaas Baalen werd neergeschoten. De radiotelegrafist slaagde erin om zich te verstoppen in een kast en wist zich zo achttien uur lang verborgen te houden en daarna te ontsnappen. Klaas Niemeijer, medewerker van het Oorlogs- en Verzetscentrum Groningen (OVCG), komt hierover vertellen.

17. Cascadeplein 4
Groninger Archieven
11.00 en 13.00 uur
Op steenworp afstand van de Groninger Archieven ligt een Stolpersteine ter nagedachtenis aan de student Willem ‘Wil’ Antonie van Rossum die op 4 mei 1943 werd vermoord. Anke Jongste, medewerkster van het Oorlogs- en Verzetscentrum Groningen (OVCG), vertelt over Wil en het Groningse studentenverzet. Na afloop is er gelegenheid om de tentoonstelling De Tweede Wereldoorlog dichterbij te bekijken.

18. Jozef Israëlsstraat 44
11.00 en 12.00 uur
Titia Hemminga, onderzoeker van de Stichting Stolpersteine Schilderswijk, vertelt het verhaal van de familie Gerson-Simon. Vader Moritz, moeder Adele en hun kinderen Geerd en Lina woonden vanaf 1933 in dit pand. In het voorjaar van 1943 werden zij naar Kamp Westerbork gedeporteerd. Geerd, 23 jaar oud, trouwde daar met de 18-jarige Henriëtte Jacobs, een meisje uit de Brugstraat. Zijn ouders ondertekenden de huwelijksakte. Het huwelijk is nog maar enkele weken oud als allen in Sobibor worden vermoord.

19. Taco Mesdagstraat 37
12.00 en 13.00 uur
Bertien Minco vertelt over het gezin van haar oudoom Carel en Wilmina Minco-Kats. Ze wonen aanvankelijk op dit adres, maar verhuizen later naar de Kraneweg 19. Minco is eigenaar van het succesvolle kledingbedrijf Menco&Co, gevestigd in de Nieuwe Kijk in ’t Jatstraat. Als de oorlog uitbreekt werken in het bedrijf 300 mensen. Carel, Wilmina en haar moeder Carolina Kats-Lezer worden op 3 september 1943 in Auschwitz vermoord. Zoon Manuel wordt een half jaar later vermoord in de buurt van Warschau.

20. Folkingedwarsstraat 16
Jeugdsjoel
16.00 uur
Tot slot bent u uitgenodigd voor de gezamenlijke afsluiting in de Jeugdsjoel om de dag gezamenlijk door te spreken.